Mướp đắng giàu vitamin C, chất xơ và các hợp chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, chế biến không đúng cách hoặc sử dụng không phù hợp có thể làm giảm giá trị dinh dưỡng, gây khó chịu đường tiêu hóa và ảnh hưởng đến đường huyết ở một số người.
Mướp đắng (khổ qua) là thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn của nhiều gia đình, có thể dùng để nấu canh, xào hoặc ăn sống. Tuy nhiên, không phải cách chế biến nào cũng phù hợp với tất cả mọi người. Dưới đây là 3 sai lầm cần lưu ý khi sử dụng loại quả này.
1. Ăn mướp đắng sống mà không sơ chế kỹ
Ăn mướp đắng sống dưới dạng món nộm hoặc ăn kèm ruốc thịt (chà bông) là thói quen của nhiều gia đình. Tuy nhiên, nếu sử dụng quả chưa được sơ chế kỹ, đặc biệt là quả già có hạt chín đỏ, người ăn có thể gặp những tác dụng không mong muốn.
Mướp đắng chứa một số hợp chất có hoạt tính sinh học, có thể gây khó chịu đường tiêu hóa ở một số người khi tiêu thụ nhiều. Hạt già cũng cần được loại bỏ, nhất là khi chế biến cho trẻ nhỏ. Không nên mặc định rằng màng trắng bên trong quả là độc hoặc nhất thiết phải loại bỏ để tránh ngộ độc; việc sơ chế chủ yếu nhằm loại bỏ hạt, phần ruột không mong muốn và làm sạch thực phẩm.
Nếu ăn sống hoặc ép nước, cần rửa sạch quả dưới vòi nước, bổ dọc và loại bỏ hạt già. Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm nên cân nhắc ăn chín thay vì dùng sống, đồng thời tránh tiêu thụ quá nhiều trong một lần.
2. Lo ngại quá mức khi kết hợp mướp đắng với hải sản
Mướp đắng chứa vitamin C, trong khi một số loại hải sản có thể chứa asen ở các dạng hóa học khác nhau. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định việc nấu mướp đắng cùng tôm, cua, sò hoặc ốc sẽ tạo ra chất độc gây kích ứng đường ruột như một số thông tin lan truyền.
Nguy cơ liên quan đến asen phụ thuộc vào dạng hóa học và hàm lượng asen có trong thực phẩm. Asen hữu cơ thường gặp trong nhiều loại hải sản nhìn chung ít độc hơn asen vô cơ. Vì vậy, không nên coi việc kết hợp mướp đắng với hải sản là điều cấm kỵ.
Điều quan trọng là lựa chọn nguyên liệu tươi, có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm vệ sinh và nấu chín hải sản đúng cách. Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm nên chú ý phản ứng của cơ thể, bởi tình trạng đầy bụng hoặc tiêu chảy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, không nhất thiết do sự kết hợp giữa hai thực phẩm.
3. Nấu mướp đắng quá lâu hoặc hâm đi hâm lại nhiều lần
Một số người có thói quen nấu mướp đắng thật kỹ hoặc đun đi đun lại nhiều lần để giảm vị đắng. Tuy nhiên, quá trình đun nấu kéo dài có thể làm hao hụt các vitamin nhạy cảm với nhiệt, đặc biệt là vitamin C. Mức độ thất thoát phụ thuộc vào thời gian nấu, nhiệt độ và lượng nước sử dụng.
Việc nấu quá nhừ cũng làm thay đổi màu sắc, kết cấu và hương vị của món ăn. Nếu bảo quản không đúng cách rồi hâm nóng nhiều lần, thực phẩm còn có nguy cơ mất an toàn do vi sinh vật phát triển.
Vì vậy, nên nấu mướp đắng vừa chín tới để giữ được độ giòn và hạn chế hao hụt dinh dưỡng. Nếu cần bảo quản món ăn, hãy làm nguội và cất trong tủ lạnh đúng cách, sau đó hâm nóng kỹ lượng vừa đủ trước khi dùng.
4. Những lưu ý khi sử dụng mướp đắng
Để tận dụng giá trị dinh dưỡng của mướp đắng và hạn chế nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn, cần lưu ý một số điểm sau:
- Ăn với lượng vừa phải: Nên đa dạng thực phẩm trong khẩu phần, không phụ thuộc quá nhiều vào một loại rau quả. Chưa có khuyến nghị chung bắt buộc mọi người chỉ ăn mướp đắng 2-3 bữa mỗi tuần; lượng phù hợp tùy thuộc vào khẩu phần và tình trạng sức khỏe.
- Phụ nữ mang thai cần thận trọng: Dữ liệu về độ an toàn của mướp đắng trong thai kỳ còn hạn chế, đặc biệt khi sử dụng với lượng lớn hoặc dưới dạng nước ép, chiết xuất đậm đặc. Phụ nữ mang thai nên trao đổi với nhân viên y tế nếu có ý định sử dụng thường xuyên với mục đích điều trị.
- Người mắc bệnh mạn tính nên hỏi ý kiến bác sĩ: Người mắc bệnh gan, thận nặng hoặc có tình trạng sức khỏe đặc biệt cần cân nhắc khẩu phần phù hợp với bệnh lý và chế độ ăn được khuyến nghị.
- Người đang điều trị đái tháo đường cần theo dõi đường huyết: Mướp đắng có thể ảnh hưởng đến đường huyết, nhưng bằng chứng về hiệu quả kiểm soát đường huyết còn hạn chế. Người đang dùng thuốc hạ đường huyết không nên tự ý thay đổi liều thuốc hoặc dùng mướp đắng thay thế điều trị.
- Người thiếu men G6PD cần thận trọng: Nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng mướp đắng với lượng lớn hoặc dùng các chế phẩm cô đặc, do dữ liệu về độ an toàn ở nhóm này còn hạn chế.
Mướp đắng có thể là một phần của chế độ ăn đa dạng và cân đối nếu được lựa chọn, sơ chế và chế biến đúng cách. Thay vì kiêng khem theo những cảnh báo chưa có đủ bằng chứng, người tiêu dùng nên chú trọng vệ sinh thực phẩm, cách nấu phù hợp và điều chỉnh lượng ăn theo tình trạng sức khỏe của mình.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
