Nước ngọt, trà ngọt, nước ép trái cây thêm đường hay nước tăng lực đều là những thức uống quen thuộc. Tuy nhiên, tiêu thụ quá nhiều trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến đường huyết, sức khỏe mạch máu và làm gia tăng các yếu tố nguy cơ liên quan đến chứng sa sút trí tuệ.
Nước ngọt, trà ngọt, nước ép trái cây có thêm đường và nước tăng lực là những thức uống phổ biến trong cuộc sống hằng ngày. Tuy nhiên, nếu tiêu thụ thường xuyên trong thời gian dài, các loại đồ uống này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ và làm tăng nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ thông qua nhiều cơ chế khác nhau.
Theo Maggie Moon, chuyên gia dinh dưỡng chuyên về sức khỏe não bộ, đồ uống có đường không nhất thiết trực tiếp gây ra chứng sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, việc tiêu thụ quá nhiều trong thời gian dài có thể làm trầm trọng thêm những yếu tố nguy cơ đã được xác định, chẳng hạn như huyết áp cao, tiểu đường và bệnh tim mạch.
Các chuyên gia cho rằng mối liên hệ này có thể xuất phát từ tác động của đường đối với quá trình điều hòa đường huyết, sức khỏe mạch máu và chất lượng tổng thể của chế độ ăn uống.
1. Làm tăng nguy cơ kháng insulin và ảnh hưởng đến chức năng não
Đồ uống có đường có thể khiến lượng đường trong máu tăng nhanh, đặc biệt khi được sử dụng thường xuyên. Chuyên gia dinh dưỡng Diana Dibblee giải thích rằng đường trong những loại đồ uống này tồn tại dưới dạng lỏng và thường không đi kèm đủ protein, chất xơ hay chất béo để làm chậm quá trình hấp thụ. Vì vậy, đường có thể nhanh chóng đi vào máu sau khi uống.
Thỉnh thoảng sử dụng đồ uống có đường không nhất thiết gây ra vấn đề nghiêm trọng. Tuy nhiên, khi lượng đường trong máu liên tục tăng cao, cơ thể có thể dần phát triển tình trạng kháng insulin.
Insulin là hormone giúp vận chuyển đường từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Khi các tế bào phản ứng kém hơn với hormone này, cơ thể sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc kiểm soát đường huyết. Tình trạng kháng insulin kéo dài có thể góp phần dẫn đến bệnh tiểu đường type 2.
Điều này cũng có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe não bộ. Theo Diana Dibblee, não cần các tín hiệu insulin để hỗ trợ những quá trình liên quan đến việc sử dụng năng lượng và ghi nhớ. Khi các quá trình này bị gián đoạn, chức năng não có thể chịu ảnh hưởng. Bên cạnh đó, những biến chứng liên quan đến bệnh tiểu đường cũng có thể làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ.
Ủy ban Lancet về phòng ngừa, can thiệp và chăm sóc chứng sa sút trí tuệ năm 2024 đã xác định bệnh tiểu đường là một trong những yếu tố nguy cơ có thể tác động để giảm nguy cơ mắc bệnh.
Một nghiên cứu quy mô lớn được thực hiện năm 2023 cũng ghi nhận mối liên hệ giữa việc tiêu thụ nhiều đồ uống có đường và nguy cơ sa sút trí tuệ. Cụ thể, những người uống hơn hai loại đồ uống có đường mỗi ngày có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với những người không sử dụng. Tuy nhiên, kết quả này chỉ cho thấy mối liên hệ thống kê, chưa chứng minh đồ uống có đường trực tiếp gây ra chứng sa sút trí tuệ.
2. Gây ảnh hưởng đến các mạch máu nuôi não
Não bộ cần được cung cấp oxy và chất dinh dưỡng liên tục để duy trì hoạt động. Hệ thống mạch máu khỏe mạnh đóng vai trò thiết yếu trong quá trình này. Bất kỳ yếu tố nào gây tổn thương mạch máu cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng não.
Theo Diana Dibblee, việc tiêu thụ nhiều đồ uống có đường trong thời gian dài có liên quan đến tình trạng tăng cân, béo phì và huyết áp cao. Những vấn đề này có thể làm tổn thương mạch máu, khiến thành mạch kém đàn hồi hoặc làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch.
Khi các mạch máu cung cấp máu cho não bị tổn thương, quá trình lưu thông máu và cung cấp oxy có thể bị ảnh hưởng. Tình trạng này có khả năng góp phần gây suy giảm nhận thức, đồng thời làm tăng nguy cơ mắc một số dạng sa sút trí tuệ.
Béo phì và huyết áp cao cũng là những yếu tố nguy cơ đã được công nhận đối với chứng sa sút trí tuệ. Do đó, hạn chế đồ uống có đường có thể trở thành một phần trong chiến lược bảo vệ sức khỏe tim mạch và não bộ về lâu dài.
Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh rằng cần thêm nghiên cứu để xác định liệu đồ uống có đường có trực tiếp làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ hay không. Những bằng chứng hiện có chủ yếu cho thấy mối liên hệ giữa thói quen tiêu thụ loại đồ uống này với các yếu tố nguy cơ liên quan.
3. Làm giảm lượng thực phẩm có lợi cho não bộ trong chế độ ăn
Không chỉ ảnh hưởng đến đường huyết và mạch máu, đồ uống có đường còn có thể tác động gián tiếp đến sức khỏe não bộ thông qua việc thay thế những lựa chọn giàu dinh dưỡng hơn.
Maggie Moon cho biết chất lượng tổng thể của chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ chức năng não và hạn chế suy giảm nhận thức. Đồ uống có đường thường cung cấp thêm calo nhưng lại chứa ít dưỡng chất thiết yếu. Nếu sử dụng thường xuyên, chúng có thể khiến một người tiêu thụ ít hơn những thực phẩm có lợi cho sức khỏe.
Một số nghiên cứu cho thấy những người hấp thụ nhiều đường bổ sung, bao gồm đường từ đồ uống, thường có chế độ ăn kém cân bằng hơn và tiêu thụ ít thực phẩm giàu dinh dưỡng hơn.
Điều này có thể làm giảm lượng chất chống oxy hóa, polyphenol và axit béo omega-3 mà cơ thể nhận được. Đây đều là những thành phần có trong nhiều thực phẩm có lợi cho não bộ như quả mọng, rau lá xanh, các loại hạt và cá.
Vì vậy, thay vì thường xuyên lựa chọn nước ngọt, trà ngọt hay nước tăng lực, mỗi người nên ưu tiên nước lọc và xây dựng chế độ ăn uống cân bằng, đa dạng thực phẩm giàu dinh dưỡng. Hạn chế đường bổ sung không chỉ giúp kiểm soát cân nặng, đường huyết mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch và não bộ lâu dài.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
