Lê chứa nhiều nước, thường được sử dụng để làm dịu cổ họng khô rát trong những ngày hanh khô. Tuy nhiên, ăn lê thế nào để phát huy lợi ích và những ai cần thận trọng khi sử dụng là điều không phải ai cũng biết.
1. Quả lê có tác dụng gì với da?
Những ngày cuối thu, miền Bắc bắt đầu bước vào thời kỳ hanh khô, khiến nhiều người gặp tình trạng da khô ráp, bong tróc, môi nứt nẻ, cổ họng khô rát và mũi khó chịu. Đây cũng là mùa lê chín rộ. Từ lâu, lê đã được xem là loại quả giúp làm dịu một số biểu hiện khó chịu do thời tiết khô hanh. Tuy nhiên, cách ăn lê cũng ảnh hưởng đến lợi ích mà loại quả này mang lại.
Lê là loại quả mọng nước, trong đó nước chiếm khoảng 85% khối lượng phần thịt quả. Ngoài ra, lê còn chứa đường, một lượng nhỏ đạm, chất béo, các khoáng chất như canxi, phốt pho, sắt, cùng nhiều loại vitamin và acid hữu cơ.
Với làn da, lượng nước dồi dào trong lê góp phần bổ sung nước cho cơ thể, đặc biệt ở những người ít uống nước trong những ngày trời se lạnh. Lê cũng cung cấp một lượng vitamin C nhất định. Đây là vi chất cần thiết cho quá trình tổng hợp collagen, thành phần giúp duy trì cấu trúc và độ săn chắc của da. Tuy nhiên, hàm lượng vitamin C trong lê không cao bằng một số loại quả như ổi, cam, bưởi, vì vậy không nên coi lê là nguồn cung cấp vitamin C chính.
Các nghiên cứu cho thấy lê còn chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học như flavonoid, triterpenoid và acid phenolic, trong đó có arbutin. Arbutin là hợp chất được sử dụng trong mỹ phẩm nhờ khả năng hỗ trợ làm mờ các vết thâm sạm trên da. Những hợp chất này tập trung nhiều ở phần vỏ lê.
Theo y học cổ truyền, lê có vị ngọt, tính mát, quy vào kinh phế và vị, có công năng nhuận phế hóa đờm, thanh nhiệt sinh tân. Khi ăn lê, người bị khô họng, ngứa họng, khàn tiếng hoặc táo bón do nhiệt có thể cảm thấy dễ chịu hơn. Đối với làn da, tác dụng của lê chủ yếu mang tính gián tiếp: bổ sung nước cho cơ thể có thể góp phần hạn chế tình trạng khô do thiếu nước.
Cần hiểu rằng ăn lê chỉ là biện pháp hỗ trợ. Hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học chứng minh ăn lê trực tiếp cải thiện độ ẩm của làn da. Người bị khô da vẫn cần sử dụng kem dưỡng ẩm phù hợp để hạn chế mất nước qua da. Đồng thời, không nên tự ý đắp lê sống hoặc nước ép lê lên mặt với hy vọng dưỡng ẩm, bởi các thành phần trong quả có thể gây kích ứng, đặc biệt với làn da nhạy cảm, đang khô nứt hoặc tổn thương.
2. Ăn lê thế nào cho đúng?
Ăn lê tươi: Với người khỏe mạnh, không gặp tình trạng khó chịu khi ăn đồ mát, lê tươi là lựa chọn đơn giản để bổ sung nước và các chất dinh dưỡng. Có thể ăn trực tiếp hoặc ép lấy nước, nhưng nên ưu tiên ăn nguyên quả để tận dụng chất xơ.
Nấu chín lê cả vỏ và lõi: Nấu chín là cách chế biến được sử dụng phổ biến trong các bài thuốc dân gian. Khi nấu, có thể bổ đôi quả lê và giữ lại vỏ, lõi nếu quả được rửa sạch và bảo đảm an toàn thực phẩm. Theo quan niệm y học cổ truyền, sự kết hợp giữa vị chua của lõi lê và vị ngọt của thịt quả tạo thành nguyên tắc “toan cam hóa âm”, được cho là có tác dụng dưỡng âm, nhuận táo. Vỏ lê sau khi nấu chín cũng được sử dụng trong các bài thuốc nhằm hỗ trợ thanh phế nhiệt và nhuận tràng. Tuy nhiên, những công dụng này chủ yếu dựa trên lý luận y học cổ truyền, chưa được xác nhận đầy đủ bằng các nghiên cứu lâm sàng hiện đại.
Nấu lê với gừng, rễ hành khi ho do lạnh: Vào cuối thu, thời tiết vừa khô vừa lạnh, một số người bị ho khan kèm sổ mũi trong. Theo kinh nghiệm dân gian, có thể nấu lê cùng vài lát gừng và vài đoạn rễ hành trong khoảng 5–6 phút, sau đó ăn lê và uống nước. Gừng và rễ hành có tính ấm theo y học cổ truyền, được cho là giúp tán hàn, cân bằng tính mát của lê. Dù vậy, món ăn này chỉ có thể giúp làm dịu triệu chứng ở một số người, không thay thế việc thăm khám và điều trị khi cần thiết.
Lê hấp đường phèn: Đây là món ăn quen thuộc, thường được dùng để làm dịu cổ họng. Tuy nhiên, người mắc đái tháo đường hoặc đang kiểm soát cân nặng nên hạn chế thêm đường phèn, đồng thời tính lượng lê vào tổng khẩu phần trái cây trong ngày vì lê vẫn chứa đường tự nhiên.
3. Những ai nên tránh hoặc thận trọng khi ăn lê?
Theo y học cổ truyền, lê có tính mát nên không phải ai cũng phù hợp để ăn nhiều. Những người được cho là có thể hàn, tỳ vị hư hàn, thường xuyên đau bụng hoặc đi ngoài phân lỏng sau khi ăn đồ lạnh nên hạn chế ăn lê sống với số lượng lớn hoặc kéo dài.
Người bị ho do cảm phong hàn hoặc được cho là có tình trạng dương khí suy yếu cũng thường được khuyên thận trọng với lê sống theo quan niệm y học cổ truyền. Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào các biểu hiện này để tự chẩn đoán bệnh hoặc loại bỏ lê khỏi chế độ ăn nếu không có lý do cụ thể.
Những người có cơ địa dị ứng, thường xuyên nghẹt mũi, hắt hơi, ho hoặc ngứa mắt khi gặp gió lạnh cũng cần chú ý đến nguyên nhân gây triệu chứng. Việc xuất hiện các biểu hiện này không đồng nghĩa với việc cơ thể không phù hợp với lê. Nếu nghi ngờ dị ứng với quả lê, nên ngừng ăn và trao đổi với nhân viên y tế. Nấu chín có thể làm giảm khả năng gây dị ứng của một số protein trong thực phẩm, nhưng không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ.
4. Cách chăm sóc da khô trong mùa hanh khô
Chế độ ăn uống hợp lý chỉ là một phần trong việc duy trì làn da khỏe mạnh. Để hạn chế khô da trong mùa thu, mỗi người nên kết hợp những thói quen chăm sóc phù hợp.
- Uống đủ nước: Duy trì lượng nước phù hợp trong ngày, kể cả khi thời tiết se lạnh khiến cảm giác khát giảm đi.
- Tránh tắm nước quá nóng: Nên sử dụng nước ấm vừa phải, hạn chế tắm lâu và tránh các sản phẩm làm sạch gây khô da.
- Dưỡng ẩm ngay sau khi tắm: Thoa kem dưỡng ẩm khi da còn hơi ẩm để giúp giữ nước và củng cố hàng rào bảo vệ da.
- Duy trì độ ẩm không khí: Trong những ngày hanh khô, có thể sử dụng máy tạo ẩm trong phòng ngủ, đồng thời vệ sinh thiết bị thường xuyên để hạn chế nấm mốc và vi khuẩn.
- Ăn uống đa dạng: Bổ sung nhiều loại rau củ, trái cây và thực phẩm giàu chất dinh dưỡng thay vì phụ thuộc vào một loại quả duy nhất.
Lê là loại quả có thể bổ sung vào chế độ ăn trong mùa thu, nhưng mỗi người nên lựa chọn cách sử dụng phù hợp với thể trạng và nhu cầu dinh dưỡng của mình. Ăn lê không thể thay thế các biện pháp chăm sóc da cần thiết.
Nếu tình trạng khô da kéo dài, kèm ngứa nhiều, nứt nẻ, đỏ hoặc bong vảy, người bệnh nên đi khám da liễu. Đây có thể là dấu hiệu của viêm da cơ địa hoặc các bệnh lý da khác cần được xác định và điều trị phù hợp.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
