HIV và virus viêm gan B, C có chung đường lây truyền nên tình trạng đồng nhiễm không hiếm gặp. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, sự kết hợp này có thể đẩy nhanh tổn thương gan, làm tăng nguy cơ xơ gan, ung thư gan và gây nhiều khó khăn trong quá trình điều trị.
Sự kết hợp nguy hiểm giữa HIV và virus viêm gan
Viêm gan B và viêm gan C là hai bệnh do virus phổ biến, có cùng đường lây truyền qua máu và quan hệ tình dục với HIV. Vì vậy, tỷ lệ người nhiễm HIV đồng thời mắc viêm gan B (HBV) hoặc viêm gan C (HCV) tương đối cao.
Mặc dù HIV chủ yếu tấn công hệ miễn dịch, còn virus viêm gan gây tổn thương gan, nhưng khi cùng tồn tại trong cơ thể, hai bệnh có thể tác động tiêu cực lẫn nhau.
HIV làm bệnh gan tiến triển nhanh hơn
Khi HIV làm suy giảm hệ miễn dịch, đặc biệt là các tế bào CD4, khả năng kiểm soát virus viêm gan của cơ thể cũng giảm theo. Điều này tạo điều kiện để HBV hoặc HCV hoạt động mạnh hơn, khiến quá trình phá hủy tế bào gan diễn ra nhanh hơn.
Người đồng nhiễm vì vậy có nguy cơ cao mắc viêm gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan nếu không được điều trị và theo dõi chặt chẽ.
Tổn thương gan ảnh hưởng đến điều trị HIV
Gan là cơ quan đảm nhiệm việc chuyển hóa nhiều loại thuốc, trong đó có thuốc kháng virus HIV (ARV). Khi chức năng gan suy giảm do viêm gan B hoặc C, việc sử dụng thuốc ARV có thể trở nên phức tạp hơn.
Người bệnh có nguy cơ gặp nhiều tác dụng phụ hơn, đồng thời bác sĩ cũng cần cân nhắc kỹ khi lựa chọn và điều chỉnh phác đồ điều trị.
Theo PGS.TS Trịnh Thị Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Gan mật Việt Nam, đồng nhiễm viêm gan B hoặc C ở người nhiễm HIV vẫn là vấn đề đáng quan tâm dù công tác sàng lọc hiện nay đã được cải thiện đáng kể.
Ước tính, viêm gan B xuất hiện ở khoảng 5–20% người nhiễm HIV trên thế giới. Tỷ lệ đồng nhiễm HIV và viêm gan C dao động từ 5–15%, nhưng có thể lên tới 90% ở nhóm người tiêm chích ma túy do nguy cơ dùng chung dụng cụ tiêm không vô trùng.
"Sát thủ thầm lặng" với ít triệu chứng
Một trong những khó khăn lớn nhất trong điều trị là bệnh gan thường tiến triển âm thầm.
Ở giai đoạn đầu, virus viêm gan B hoặc C có thể gây tổn thương gan mà hầu như không xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Nhiều người vẫn sinh hoạt bình thường, không vàng da, không đau tức vùng gan và không nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.
Đến khi xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, chán ăn, chướng bụng, vàng da hoặc vàng mắt thì gan thường đã bị tổn thương nghiêm trọng, thậm chí tiến triển thành xơ gan mất bù hoặc ung thư gan.
Ở người đồng nhiễm HIV, nguy cơ tiến triển xơ gan nhanh hơn so với người chỉ mắc viêm gan đơn thuần. Hiện nay, bệnh gan cũng đang trở thành một trong những nguyên nhân gây tử vong ngày càng phổ biến ở nhóm bệnh nhân này.
Đồng nhiễm HIV và viêm gan C được ghi nhận ở nhiều nhóm nguy cơ cao, đặc biệt là người tiêm chích ma túy, do cả hai loại virus đều dễ lây truyền qua việc sử dụng chung kim tiêm và dụng cụ pha chế không đảm bảo vô trùng.
Chủ động sàng lọc và điều trị sớm
Mặc dù đồng nhiễm HIV và viêm gan virus mang đến nhiều thách thức, những tiến bộ của y học hiện nay đã giúp người bệnh kiểm soát bệnh hiệu quả hơn nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng.
Sàng lọc ngay sau khi phát hiện HIV
Ngay khi được chẩn đoán nhiễm HIV, người bệnh nên thực hiện xét nghiệm viêm gan B và viêm gan C.
Việc phát hiện sớm tình trạng đồng nhiễm giúp bác sĩ lựa chọn phác đồ phù hợp, đồng thời hạn chế sử dụng các thuốc có nguy cơ gây độc cho gan.
Điều trị bằng các phác đồ hiện đại
Đối với người đồng nhiễm HIV và viêm gan B, nhiều phác đồ ARV hiện nay đã tích hợp các hoạt chất như Tenofovir có khả năng kiểm soát đồng thời cả HIV và HBV. Người bệnh chỉ cần tuân thủ điều trị đúng hướng dẫn để đạt hiệu quả lâu dài.
Với trường hợp đồng nhiễm HIV và viêm gan C, các thuốc kháng virus tác động trực tiếp (DAA) đã mang lại bước tiến lớn trong điều trị. Phác đồ này có thể chữa khỏi viêm gan C với tỷ lệ thành công trên 95% sau khoảng 8–12 tuần ở nhiều bệnh nhân, kể cả người đang nhiễm HIV.
Xây dựng lối sống giúp bảo vệ lá gan
Bên cạnh việc tuân thủ điều trị, người đồng nhiễm cần duy trì lối sống lành mạnh nhằm giảm gánh nặng cho gan.
Tuyệt đối tránh rượu, bia và các đồ uống có cồn vì cồn làm tăng tốc độ tổn thương tế bào gan và thúc đẩy quá trình xơ gan.
Duy trì chế độ ăn cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây tươi và thực phẩm giàu chất xơ; ưu tiên các nguồn đạm dễ tiêu như cá, thịt gia cầm và các loại đậu, đồng thời hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ hoặc nội tạng động vật.
Không tự ý sử dụng thuốc Đông y, thuốc Nam hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc. Mọi loại thuốc nên được sử dụng theo hướng dẫn của bác sĩ để tránh nguy cơ gây độc cho gan.
Khi được phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và duy trì lối sống khoa học, người đồng nhiễm HIV và viêm gan B hoặc C vẫn có thể kiểm soát tốt bệnh, duy trì chất lượng cuộc sống và giảm đáng kể nguy cơ biến chứng lâu dài.
- Lưu ý: Bài viết chỉ mang tính chất cung cấp thông tin, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và tái khám định kỳ để theo dõi chức năng gan cũng như hiệu quả điều trị.
Bách Nguyên (Tổng hợp)
