Mùa chè xuân tại Tân Cương (Thái Nguyên) đang bước vào chính vụ, những mẻ chè mới liên tục được đưa ra thị trường với lời khẳng định về “hương chuẩn”. Tuy nhiên, từ người trồng, người làm nghề đến người thưởng thức, cách hiểu về hương chè lại không hoàn toàn giống nhau, tạo nên nhiều góc nhìn khác biệt quanh giá trị thật của một chén trà.
Hương chè và sự khác biệt trong cảm nhận
Trong giới làm chè, “hương chuẩn” thường được nhận diện qua những đặc trưng quen thuộc như hương cốm non, vị chát dịu và hậu ngọt kéo dài. Đây được xem là những tiêu chí kỹ thuật quan trọng để đánh giá chất lượng sản phẩm, đặc biệt với chè xanh Tân Cương.
Tuy nhiên, ngay trong quá trình sản xuất, sự đồng nhất về hương đã khó đạt được. Cùng một vùng nguyên liệu, cùng quy trình chế biến nhưng mỗi mẻ chè vẫn có sự khác biệt nhất định. Điều này cho thấy yếu tố tự nhiên: từ thổ nhưỡng, khí hậu đến độ non của búp luôn tạo ra những biến thiên mà kỹ thuật khó kiểm soát hoàn toàn.
Khoảnh khắc nước chè “vào độ” sau lần hãm đầu (Ảnh: Thúy Linh)
Khi chuyển từ sản xuất sang thưởng thức, “chuẩn hương” lại càng trở nên khó định nghĩa. Hương chè không chỉ là kết quả của quy trình làm ra sản phẩm mà còn phụ thuộc vào cảm nhận cá nhân của người uống.
Thực tế cho thấy, cùng một chén chè nhưng mỗi người lại có một cách cảm nhận khác nhau. Không ít ý kiến cho rằng vị chát là một “bước đệm” cần có của chè, bởi chính cảm giác chát ban đầu giúp dẫn dắt đến hậu ngọt sâu sau khi uống. Tuy nhiên, không phải ai cũng cảm nhận được sự chuyển vị ấy. Với một số người, chén chè chỉ dừng lại ở vị đắng và cảm giác khó uống, khiến hậu vị trở nên mờ nhạt.
Nghệ nhân Đào Thanh Hảo, Giám đốc Hợp tác xã chè Hảo Đạt chia sẻ ngay cả người làm nghề lâu năm cũng không tuyệt đối hóa một “chuẩn hương” mà nhìn nhận hương chè như một phổ giá trị (Ảnh: Trà My)
Nghệ nhân Đào Thanh Hảo, Giám đốc Hợp tác xã chè Hảo Đạt cho biết: “Hương chè không phải lúc nào cũng giống nhau, bởi còn phụ thuộc vào nguyên liệu và cách chế biến. Nhưng với chè đạt, thường có mùi cốm dịu, vị chát nhẹ và hậu ngọt sâu. Cái quan trọng không chỉ là vị ban đầu mà là cảm giác còn đọng lại sau khi uống, đủ để người ta muốn uống thêm”. Theo bà Thanh Hảo, ngay cả người làm nghề lâu năm cũng không tuyệt đối hóa một “chuẩn hương” mà nhìn nhận hương chè như một phổ giá trị, trong đó có những đặc điểm cốt lõi nhưng vẫn cho phép sự biến đổi.
“Chuẩn hương” và giới hạn của một khái niệm
Trong sản xuất, việc xác định một “chuẩn hương” có thể giúp định hướng chất lượng và giữ gìn đặc trưng vùng miền. Nhiều cơ sở sản xuất chè tại Tân Cương hiện nay vẫn dựa vào các tiêu chí như hương cốm, vị chát dịu, hậu ngọt để đánh giá sản phẩm. Tuy nhiên, khi đưa ra thị trường, những tiêu chí này chủ yếu mang tính tham chiếu hơn là chuẩn mực tuyệt đối.
Thực tế cho thấy, việc tìm kiếm một “chuẩn hương” tuyệt đối cho chè Tân Cương vẫn là câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng. Khi hương chè chịu tác động đồng thời từ điều kiện tự nhiên, kỹ thuật chế biến và cả cảm nhận của người thưởng thức, mỗi chén trà dường như mang trong mình một sắc thái riêng.
Một số mô hình mới như chè hữu cơ, trải nghiệm gắn với du lịch đang được triển khai tại Tân Cương. Tại đây, du khách có thể trực tiếp tham gia hái chè, sao chè và thưởng trà ngay tại đồi. Cách tiếp cận này không đặt nặng việc định nghĩa “chuẩn hương” mà còn hướng đến việc tạo ra trải nghiệm cá nhân với chè.
Một góc Tiến Yên Farmstay, mô hình du lịch trải nghiệm (Ảnh: Thúy Linh)
Trong bối cảnh đó, thay vì cố định nghĩa một chuẩn mực chung, việc chấp nhận sự đa dạng trong hương vị có thể mở ra hướng tiếp cận linh hoạt hơn cho chè Thái Nguyên, vừa giữ được đặc trưng vùng miền, vừa đáp ứng những trải nghiệm ngày càng khác biệt của người uống. Và có lẽ, chính sự “không đồng nhất” ấy lại là điều khiến hương chè tiếp tục được khám phá thay vì bị giới hạn trong một định nghĩa duy nhất.
Thúy Linh
