Trong văn hóa phương Đông, Trung thu không chỉ là dịp ngắm trăng, sum họp gia đình mà còn gắn với những nghi lễ cầu mong mùa màng bội thu, cuộc sống đủ đầy và gia đạo bình an. Bởi vậy, mâm cỗ đêm rằm tháng Tám thường được lựa chọn kỹ lưỡng, trong đó mỗi loại quả đều mang một ý nghĩa riêng.
Theo quan niệm dân gian, số 6 - đọc là “lục” - đồng âm với “lộc”, vì thế việc dâng 6 loại quả được xem như một cách gửi gắm mong ước về tài lộc, may mắn và sự hanh thông. Trong đó, bưởi, táo, lựu, hồng, nho và đào là những loại quả thường được nhắc đến với nhiều ý nghĩa cát tường.
Bưởi - cầu đoàn viên, đủ đầy và được chở che
Tháng 8 Âm lịch cũng là thời điểm nhiều giống bưởi bước vào mùa thu hoạch. Với hình dáng tròn đầy, bưởi từ lâu đã trở thành loại quả quen thuộc trong mâm cỗ Trung thu, gợi liên tưởng đến sự viên mãn, đủ đầy và đoàn tụ.
Không chỉ có hình dáng đẹp, quả bưởi còn được người xưa gửi gắm nhiều ý nghĩa thông qua cách phát âm trong tiếng Hán. “Dữu tử” - quả bưởi - có âm gần với “hữu tử”, mang nghĩa “có con”. Vì vậy, trong một số quan niệm dân gian, bày bưởi trong dịp Trung thu còn là lời cầu chúc gia đình sớm có con cái, con cháu sum vầy.
Một số cách lý giải khác cho rằng âm “dữu” còn gợi liên tưởng đến ý nghĩa “có”, “đầy đủ” và sự che chở. Vì thế, quả bưởi trên mâm cỗ cũng được xem như lời cầu mong gia đình được bình an, có phúc và luôn được tổ tiên phù hộ.
Đặc biệt, “dữu tử” còn được liên tưởng tới “du tử” - người con đi xa. Bởi vậy, bưởi trên mâm cỗ Trung thu cũng gợi nhắc ý nghĩa về ngày đoàn viên: dù đi đâu, mỗi người vẫn mong trở về bên gia đình trong đêm trăng rằm.
Táo - gửi lời chúc bình an, cuộc sống yên ổn
Táo là loại quả phổ biến trong nhiều mâm cỗ Trung thu, mang ý nghĩa về sự bình an và cuộc sống thuận hòa.
Theo quan niệm truyền thống, Trung thu vốn gắn với thời điểm kết thúc một mùa vụ, khi con người nhìn lại thành quả lao động và gửi gắm mong ước về một năm tiếp theo đủ đầy. Những quả táo căng mọng, tròn trịa vì thế gợi hình ảnh mùa màng viên mãn, cuộc sống no đủ.
Trong tiếng Hán, “táo” là “píngguǒ”, trong đó âm “píng” gợi liên tưởng đến “píng'ān” - bình an. Cách chơi chữ này khiến quả táo trở thành biểu tượng quen thuộc cho lời chúc gia đình bình an, công việc thuận lợi, cuộc sống ít biến động.
Hình dáng tròn đầy của quả táo cũng phù hợp với không khí đoàn viên của Tết Trung thu, khi các thành viên cùng quây quần dưới ánh trăng rằm.
Lựu - tượng trưng cho sinh sôi, phúc lộc và con cháu đông vui
Lựu là loại quả đặc trưng của mùa thu và thường xuất hiện trong các quan niệm dân gian về sự sinh sôi, thịnh vượng.
Điểm đặc biệt của quả lựu nằm ở hàng trăm hạt nhỏ nằm san sát bên trong lớp vỏ. Những hạt lựu đỏ mọng, căng bóng được ví như những viên ngọc, tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở và sức sống dồi dào.
Bởi vậy, dâng lựu trong dịp Trung thu được xem là lời cầu chúc gia đình đông con nhiều cháu, các thế hệ gắn bó, hòa thuận và cùng nhau vun đắp cuộc sống sung túc.
Màu đỏ hồng của quả lựu cũng tạo điểm nhấn rực rỡ cho mâm cỗ đêm rằm. Theo quan niệm phong thủy dân gian, màu đỏ tượng trưng cho năng lượng tích cực, may mắn và cát tường.
Hình ảnh những hạt lựu kết thành từng lớp cũng gợi liên tưởng đến sự tích tụ của phúc khí và tài lộc. Vì thế, loại quả này thường được gắn với mong muốn gia đình làm ăn thuận lợi, của cải ngày càng sinh sôi, cuộc sống thêm sung túc.
Hồng - cầu “mọi sự như ý”, gia đình viên mãn
Mùa thu cũng là mùa hồng chín rộ. Những quả hồng đỏ cam, tròn đầy không chỉ làm mâm cỗ Trung thu thêm rực rỡ mà còn được xem là biểu tượng của thành quả và những điều tốt lành.
Vị ngọt của quả hồng gợi liên tưởng đến “trái ngọt” sau một mùa gieo trồng, nhắc con người về thành quả có được sau quá trình lao động. Hình dáng tròn trịa của quả hồng cũng tương đồng với vầng trăng rằm, biểu trưng cho sự viên mãn, đủ đầy và hạnh phúc gia đình.
Trong tiếng Hán, quả hồng được gọi là “shìzi”. Âm “shì” được liên tưởng đến “sự việc”, từ đó hình thành cách chơi chữ “sự sự như ý” - mọi việc đều thuận lợi, như mong muốn.
Vì vậy, quả hồng trên mâm cỗ Trung thu có thể được hiểu như lời cầu chúc các thành viên trong gia đình gặp may mắn, công việc hanh thông và những dự định đều đạt kết quả tốt đẹp.
Nho - cầu gia đình sum vầy, phúc lộc sinh sôi
Những chùm nho sai quả là hình ảnh đặc biệt phù hợp với ý nghĩa đoàn viên của Tết Trung thu.
Hàng chục, thậm chí hàng trăm quả nhỏ kết thành một chùm, quả nọ sát quả kia, gợi liên tưởng đến các thành viên trong gia đình quây quần, gắn bó và nâng đỡ lẫn nhau.
Trong quan niệm truyền thống, hình ảnh chùm nho trĩu quả còn tượng trưng cho mùa màng bội thu, cuộc sống đủ đầy và vật chất sung túc. Càng nhiều quả, càng gợi cảm giác dồi dào, thịnh vượng.
Bởi vậy, dâng nho trong dịp Trung thu cũng được xem là gửi gắm mong ước gia đình hòa thuận, con cháu đông vui, nhiều phúc nhiều lộc và luôn giữ được sự gắn kết giữa các thế hệ.
Đào - cầu trường thọ, phúc lành và tài lộc tìm đến
Trong văn hóa phương Đông, quả đào từ lâu đã gắn với những biểu tượng về trường thọ, sức khỏe và phúc lành.
Hình ảnh quả đào tiên xuất hiện trong nhiều truyền thuyết, nổi tiếng là câu chuyện về đào tiên của Tây Vương Mẫu - loại quả được cho là có khả năng đem lại trường sinh. Từ đó, quả đào trở thành biểu tượng quen thuộc cho lời chúc sống lâu, khỏe mạnh.
Dâng đào trong dịp Trung thu vì thế thường được hiểu là lời con cháu cầu chúc ông bà, cha mẹ mạnh khỏe, trường thọ, gia đình bình an.
Bên cạnh đó, theo quan niệm dân gian, cây đào và quả đào còn mang nguồn năng lượng dương mạnh. Màu đỏ hồng của quả đào được xem là màu sắc cát tường, góp phần tạo nên không khí ấm áp, vui tươi cho mâm cỗ đêm rằm.
Đặc biệt, cách chơi chữ cũng khiến quả đào mang thêm một lớp ý nghĩa. Âm “đào” trong tiếng Hán gần với “đáo” - nghĩa là đến, tới. Từ đó, người xưa liên tưởng đến những lời chúc như “phúc đáo” - phúc lành đến nhà, “tài đáo” - tài lộc tìm đến.
Quả đào chín căng mọng, có hình dáng đầy đặn, mềm mại, vì thế càng được xem là hình ảnh tượng trưng cho những điều tốt đẹp đang tìm đến, cho một cuộc sống đủ đầy và nhiều may mắn.
Mâm quả Trung thu - nơi gửi gắm ước vọng về một cuộc sống đủ đầy
Mỗi loại quả trên mâm cỗ Trung thu đều mang theo một câu chuyện và một lớp ý nghĩa riêng. Bưởi gợi đoàn viên, táo cầu bình an, lựu tượng trưng cho sinh sôi, quả hồng gửi gắm ước “sự sự như ý”, nho biểu trưng cho sum vầy, phúc lộc và đào đại diện cho sức khỏe, trường thọ.
Dù những quan niệm này chủ yếu thuộc về văn hóa dân gian và cách lý giải biểu tượng, chúng vẫn góp phần tạo nên vẻ đẹp riêng của Tết Trung thu - một ngày lễ không chỉ có ánh trăng, bánh nướng, bánh dẻo mà còn có những ước vọng giản dị về gia đình, sức khỏe, tài lộc và cuộc sống bình an.
Quan trọng hơn cả, phía sau mâm quả đủ đầy vẫn là mong muốn lớn nhất của người Việt trong ngày Tết Đoàn viên: các thành viên trong gia đình được trở về bên nhau, cùng ngắm trăng, cùng sẻ chia niềm vui và cùng hướng tới một năm mới nhiều điều tốt lành.
Khánh Chi (tổng hợp)
